Human rights and population size – between Western hypocrisy, lunar climate cycles and global responsibility

---

Human rights and population size – between Western hypocrisy, lunar climate cycles and global responsibility

Western politicians like to accuse Asian countries of violating human rights. The accusation is often true in a literal sense: in many Asian societies the individual is weak before the state, the company, the clan or the party. But if we want to change anything, we must ask more fundamental questions: how did we in the West arrive at our current catalogue of human rights, under what demographic and economic conditions did this happen, and how will coming climate cycles reshape those conditions? Only then can we fairly judge Asia and look for realistic, peaceful solutions for the whole planet.

1. How Western human rights were born: revolutions, depopulation, and the price of freedom

From the seventeenth to the nineteenth century, European countries and their overseas offshoots went through a turbulent phase of population development, marked by wars, uprisings and great revolutions. Feudal orders were overthrown, old aristocratic elites were blamed for shortages, famines and the suffering of the masses. Behind many of these crises there were not only political mistakes, but also climatic shocks, such as the Little Ice Age, which reduced harvests and destabilised entire regions.

The answer of European societies was brutal and decisive: feudal elites were removed or weakened, and new legal and political systems appeared. They promised freedom of the person, political participation and, at least in principle, economic freedom. Yet economic freedom remained the most difficult, because the logic of profit did not disappear.

Capitalism, based on the principle of profit, produced a new kind of exploitation. Masses of workers crowded into factories and mines, experiencing conditions only slightly better than feudal serfdom. The struggle for human dignity moved from the battlefield to the factory floor. Trade unions were born, socialist and workers’ movements emerged, and step by step enforced limits on exploitation: maximum working hours, accident insurance, minimum wages, the right to organise. Russian society tried to shortcut this process through a violent revolution that jumped over feudalism and liberal democracy. The result was not liberation but degeneration of social development, political terror and finally a collapse of fertility and chronic labour shortages filled today by immigration from neighbouring Asian countries.

From the twentieth century onwards, a new, quiet revolution took place in the West: depopulation. The mechanisation and concentration of agriculture replaced millions of peasants – traditionally the most fertile strata – with machines and large estates. Families became smaller, population growth slowed, then stopped, and in many societies declined. Industry suddenly lacked workers. As the supply of labour shrank and production became increasingly automated, the value of human work in Western economies rose. Under these conditions, it became rational for capital to respect human beings more: a qualified worker was no longer easily replaceable. Human rights were not just a moral luxury; they became a functional requirement of the system.

The contemporary catalogue of Western rights and freedoms is therefore a product of a specific historical path: revolutions, climate crises, industrial capitalism, workers’ struggles, and finally depopulation and ageing. It is a hard‑won treasure – but also a result of circumstances that Asia in large part has not yet passed through in the same way.

2. Asia’s demographic pressure and the subordination of the individual

Asian countries entered the modern era with a completely different demographic and economic structure. In many of them there is still a large surplus of simple labour. A natural consequence of this surplus is a weaker respect for the individual human being. When millions of people are competing for a single job, the employer and the state can easily ignore the dignity of each separate person.

In order to survive under conditions of chronic population pressure, Asian societies developed strong systems of social discipline and ethical codes that subjugate the individual to the collective interest: the family, the village, the company, the party, the nation. The right to an individual life project is weaker than the duty to fulfil a role assigned by birth, education and social expectations. In such an environment, the importance of education grows dramatically: for a young person, study becomes almost the only legal way to escape poverty and to gain minimal autonomy.

This demographic pressure, combined with the cultural emphasis on learning, produced at the end of the twentieth century a spectacular industrial rise of East and South‑East Asia. Countries like Japan, South Korea and China built modern industrial infrastructures that created millions of jobs and allowed private initiative to develop, at least in selected sectors. Within a few decades they passed through several stages of state formation that Europe had spread over centuries, and they looked for their own hybrid models of socio‑political order.

In China, this model combines a huge number of rural workers with rapid industrialisation, which constantly tries to absorb new cohorts of employees. In many other Asian countries, the situation is similar: numerous groups of agricultural workers who cannot find decent work at home, imperfect urbanisation, and elites torn between the need for growth and the fear of political instability. In such conditions, the full Western catalogue of human rights appears to ruling elites not as a moral imperative, but as a dangerous luxury that could dissolve social discipline and threaten survival.

3. Global imbalance: Asia’s demographic bomb, Western stagnation and the coming food crisis

The demographic pressure in Asia is a ticking time bomb – not only for Asia itself but for the whole world. Industrial development there increases the demand for raw materials and intensifies competition with Western economies. Asia has several strategic advantages: abundant, relatively cheap labour, rapidly growing domestic markets, and now also a transfer of modern technologies from Western corporations seeking lower costs and looser regulation.

By moving production and know‑how to Asia, Western companies have unknowingly shifted the centre of technological gravity. Western societies are ageing and depopulating, their social systems are based on expensive welfare states and pensions, while industrial jobs disappear or migrate abroad. At some point, they may no longer be able to finance their pension systems and maintain their standard of living without major social conflict.

At the same time, environmental constraints in Asia and worldwide are becoming tighter. Here, a new dimension enters: the long‑term cycles of the Earth–Moon system. According to the author’s climate studies, changes in lunar declination – the oscillation of the Moon’s path between about ±25° and ±18° of latitude in an 18.6‑year cycle – strongly influence the position of atmospheric centres in the troposphere. When the absolute value of declination is large (around ±25°), the zones of low and high pressure, and thus the belts of rainfall, shift further towards the poles, widening the range of climatic variability. When the declination narrows to about ±18°, the belts of precipitation also narrow, concentrating more rainfall in the middle latitudes and reducing it in low latitudes.

We are now heading, over the coming years, towards a phase of minimal absolute lunar declination. In practical terms this means:
– more frequent and intense rainfall in many temperate‑zone regions (including key agricultural areas of Europe and the Americas),
– decreasing rainfall and more frequent droughts in parts of the tropical and subtropical belt.

In such a configuration, global food production faces a double blow:
– in some zones, crops will be reduced by floods, waterlogging and the impossibility of using heavy agricultural machinery on muddy fields;
– in others, by prolonged droughts and heat waves.

If this lunar‑driven cycle coincides with other forms of climate instability, the result may be a global food crisis. Overpopulated and poorer regions will be hit hardest, especially where many rural workers already live on the edge of subsistence. Social tensions, migration waves, regional wars and authoritarian responses would be almost inevitable if the world enters this phase unprepared.

In this context, the moralising attitude of Western politicians who loudly condemn Asia for human rights violations, while not addressing either the structural economic causes or the approaching climatic constraints, is a kind of hypocrisy or at least ignorance. The West criticises the symptom without offering a cure that would also protect its own future.

4. A radical proposal: demographic rebalancing, a new agrarian order and lunar‑aware food policy

If the root of the problem lies in demographic imbalance – depopulated, land‑rich Western agriculture versus regions with large numbers of under‑employed rural workers in Asia – and if this is now compounded by predictable climate cycles affecting rainfall zones, then the solution must also be demographic, agrarian and climatic.

One bold and controversial idea is the gradual, organised resettlement of surplus agricultural workers from Asian countries to the large agricultural enterprises of Europe and the Americas, which currently control a majority of the world’s fertile land. The aim would not be to „export people”, but to link human labour with land and water in those regions where, in the coming lunar cycles, the conditions for stable production will be relatively better.

This would mean not only migration but also a transformation of Western agricultural structures. Modern agribusiness today resembles a technical version of the old feudal estates: vast lands managed by a small group of owners and experts, relying more on machines than on people. A controlled, legal influx of rural workers from Asia could gradually rebuild a more labour‑intensive agriculture in the West, distributed over larger numbers of families and communities, with new forms of tenure and responsibility. At the same time, Western agriculture would have to adapt to the lunar‑driven rainfall patterns: more small‑scale water retention, crop rotations adapted to wetter conditions, and stronger protection of soil against erosion.

One might call this a new feudalism only if we understand it differently than the old one: not as absolute domination of landlords over serfs, but as a system of long‑term land stewardship, shared responsibilities and mutual obligations between landowners, workers and the state. Migrants would receive secure residence, access to basic services and a clear path to citizenship; in return they would help feed ageing Western societies and stabilise global food production in a time of shifting rainfall belts. Properly designed, such a system could strengthen, not weaken, human rights: by giving millions of people from Asia a chance for a dignified life and by preventing social collapse in the West.

Without such bold demographic, agrarian and climate‑aware solutions, we risk a scenario where Western societies cling to their rights and privileges in shrinking fortresses, while Asian societies explode under the combined pressure of poverty, climate and frustrated ambitions. In such a world, human rights will be violated everywhere – not only in authoritarian states, but also in democracies under siege.

5. Humanistic realism instead of moralistic comfort

The central thesis is simple: human rights are not a purely internal matter of each country; they are a function of global population structure, land and water distribution, climate cycles and economic flows. Western freedoms were born in specific historical and demographic circumstances that Asia has not fully shared yet. To demand from Asian governments an immediate adoption of the full Western model, without offering structural and climatic help, is unjust and ineffective.

A different approach is needed – one that combines realism with humanism. Western elites should recognise the right of Asian peoples to a decent life, not only in declarations but in concrete policies: controlled migration programmes for rural workers, fairer trade rules, shared investments in sustainable agriculture and rural development, early adaptation to predicted rainfall shifts, and a willingness to adapt their own economic and social models.

Asian elites, for their part, should understand that permanent subordination of the individual to the collective, justified by demographic pressure, is not sustainable in the long run – especially when climate change and lunar cycles threaten food security. Sooner or later, frustrated young generations will demand more freedom and dignity. If peaceful channels are not opened – including legal emigration, participation in international food‑security programmes, and gradual expansion of rights – the explosion may be violent.

We stand at a crossroads. Either we accept a world of demographic and climatic walls, where human rights are a regional privilege defended by force, or we attempt a controlled rebalancing of population, work and food production between continents, taking into account the real rhythms of the Earth–Moon system. Only a humanistic attitude of Western elites towards Asian societies and an agreement for mass, orderly migration of rural workers, combined with a rational, lunar‑aware food policy, can break the current deadlock in East–West relations. Only respect for the right of Asian people to live a decent life – with bread, land and dignity – will improve, in the foreseeable future, the situation of both Western and Eastern societies.

In this hope for a change of attitudes among Western and Eastern elites – away from hypocrisy, towards shared responsibility and awareness of the planetary cycles that govern our climate – I extend my wishes of peace and wisdom for the years to come.

Concept and original ideas: Bogdan Jacek Góralski. English development and linguistic elaboration with the assistance of AI tools.

---

Prawa człowieka a liczebność populacji – między zachodnią hipokryzją, księżycowymi cyklami klimatu a globalną odpowiedzialnością

Politycy zachodni chętnie oskarżają kraje Azji o łamanie praw człowieka. Oskarżenie bywa literalnie prawdziwe: w wielu społeczeństwach azjatyckich jednostka jest słaba wobec państwa, korporacji, klanu czy partii. Jeśli jednak naprawdę chcemy cokolwiek zmienić, musimy zadać sobie głębsze pytania: jak doszliśmy na Zachodzie do obecnego katalogu praw człowieka, w jakich warunkach demograficznych i gospodarczych się on narodził oraz jak nadchodzące cykle klimatyczne zmienią te warunki? Dopiero wtedy możemy uczciwie oceniać Azję i szukać realistycznych, pokojowych rozwiązań dla całej planety.

1. Jak rodziły się zachodnie prawa człowieka: rewolucje, depopulacja i cena wolności

Od XVII do XIX wieku kraje europejskie i ich zamorskie odgałęzienia przeszły burzliwą fazę rozwoju ludnościowego, naznaczoną wojnami, powstaniami i wielkimi rewolucjami. Obalano porządek feudalny, a dawne elity arystokratyczne obarczano winą za niedobory, klęski głodu i cierpienia mas. U podstaw wielu kryzysów leżały nie tylko błędy polityczne, lecz także wstrząsy klimatyczne, takie jak Mała Epoka Lodowa, zmniejszające plony i destabilizujące całe regiony.

Odpowiedzią społeczeństw europejskich była reakcja brutalna i zdecydowana: feudalne elity zostały usunięte lub osłabione, a na ich miejsce powstały nowe systemy prawne i polityczne. Obiecywały one wolność osoby, udział w życiu publicznym i – przynajmniej w zasadzie – wolność gospodarczą. Najtrudniejsza do zrealizowania okazała się jednak wolność ekonomiczna, bo logika zysku nie zniknęła.

Kapitalizm, oparty na zasadzie zysku, wygenerował nowy rodzaj wyzysku. Masowe rzesze robotników tłoczyły się w fabrykach i kopalniach, doświadczając warunków niewiele lepszych od feudalnego poddaństwa. Walka o godność człowieka przeniosła się z pola bitwy na halę produkcyjną. Narodziły się związki zawodowe, powstał ruch socjalistyczny i robotniczy, które krok po kroku wymuszały ograniczenia wyzysku: maksymalny czas pracy, ubezpieczenia od wypadków, płace minimalne, prawo do organizowania się. Społeczeństwo rosyjskie spróbowało ten proces „przeskoczyć” poprzez gwałtowną rewolucję, która ominęła etap feudalizmu i demokracji liberalnej. Skutkiem nie było wyzwolenie, lecz degeneracja rozwoju społecznego, terror polityczny i w końcu załamanie dzietności oraz chroniczny niedobór siły roboczej, uzupełniany dziś imigracją z sąsiednich krajów azjatyckich.

Od XX wieku na Zachodzie dokonała się nowa, cicha rewolucja: depopulacja. Mechanizacja i koncentracja rolnictwa zastąpiły miliony chłopów – tradycyjnie najbardziej płodną część społeczeństwa – maszynami i wielkimi latyfundiami. Rodziny się zmniejszyły, przyrost naturalny spowolnił, potem się zatrzymał, a w wielu krajach zaczął spadać. Przemysł nagle zaczął odczuwać brak rąk do pracy. W miarę jak podaż pracy malała, a produkcja stawała się coraz bardziej zautomatyzowana, wartość ludzkiej pracy w gospodarkach zachodnich rosła. W tych warunkach stawało się dla kapitału racjonalne większe poszanowanie człowieka: wykwalifikowanego pracownika nie dało się już tak łatwo zastąpić. Prawa człowieka przestały być wyłącznie luksusem moralnym – stały się funkcjonalnym wymogiem systemu.

Współczesny katalog praw i wolności Zachodu jest więc produktem określonej ścieżki historycznej: rewolucji, kryzysów klimatycznych, kapitalizmu przemysłowego, walki robotników, a wreszcie depopulacji i starzenia się społeczeństw. To skarb ciężko wywalczony – ale i skutek okoliczności, których Azja w dużej mierze nie przeszła w podobnej formie.

2. Presja demograficzna Azji i podporządkowanie jednostki

Kraje azjatyckie weszły w epokę nowoczesną z zupełnie inną strukturą demograficzną i gospodarczą. W wielu z nich nadal istnieje duża nadwyżka prostej siły roboczej. Naturalną konsekwencją tej nadpodaży jest osłabienie poszanowania dla jednostkowego człowieka. Gdy miliony ludzi konkurują o jedno miejsce pracy, pracodawca i państwo mogą łatwo ignorować godność każdej pojedynczej osoby.

Aby przetrwać w warunkach chronicznej presji ludnościowej, społeczeństwa azjatyckie wykształciły silne systemy dyscypliny społecznej oraz kodeksy etyczne podporządkowujące jednostkę interesowi zbiorowemu: rodzinie, wsi, firmie, partii, narodowi. Prawo do indywidualnego projektu życia jest słabsze niż obowiązek wypełnienia roli wyznaczonej przez urodzenie, wykształcenie i oczekiwania społeczne. W takim środowisku rośnie znaczenie edukacji: dla młodego człowieka nauka staje się niemal jedyną legalną drogą wyjścia z ubóstwa i uzyskania minimum autonomii.

Ta presja demograficzna, w połączeniu z kulturowym naciskiem na wiedzę, przyniosła pod koniec XX wieku spektakularny rozwój przemysłowy Azji Wschodniej i Południowo‑Wschodniej. Krajom takim jak Japonia, Korea Południowa czy Chiny udało się zbudować nowoczesną infrastrukturę przemysłową, tworzącą miliony miejsc pracy i pozwalającą rozwijać inicjatywę prywatną, przynajmniej w wybranych sektorach. W ciągu kilku dekad przeszły one przez etapy formowania państwowości, na które Europa potrzebowała stuleci, i szukały własnych, hybrydowych modeli porządku społeczno‑politycznego.

W Chinach model ten łączy ogromną liczbę pracowników wiejskich z gwałtowną industrializacją, która stale próbuje wchłaniać kolejne roczniki zatrudnionych. W wielu innych krajach azjatyckich sytuacja jest podobna: liczne grupy pracowników rolnych, które nie znajdują godnej pracy na miejscu, niedoskonała urbanizacja oraz elity rozdarte między potrzebą wzrostu a lękiem przed destabilizacją polityczną. W takich warunkach pełny, zachodni katalog praw człowieka jawi się rządzącym nie jako imperatyw moralny, lecz jako niebezpieczny luksus zagrażający dyscyplinie społecznej i wręcz biologicznemu przetrwaniu.

3. Globalna nierównowaga: demograficzna bomba Azji, stagnacja Zachodu i nadchodzący kryzys żywnościowy

Presja demograficzna w Azji jest tykającą bombą – nie tylko dla samej Azji, lecz dla całego świata. Rozwój przemysłu w tym regionie zwiększa popyt na surowce i zaostrza konkurencję z gospodarkami zachodnimi. Azja dysponuje kilkoma strategicznymi przewagami: obfitością stosunkowo taniej siły roboczej, gwałtownie rosnącymi rynkami wewnętrznymi oraz transferem nowoczesnych technologii produkcji, przenoszonych tam przez zachodnie korporacje w pogoni za niższymi kosztami i łagodniejszymi regulacjami.

Przenosząc produkcję i know‑how do Azji, zachodnie przedsiębiorstwa nieświadomie przesunęły środek ciężkości świata technologii. Społeczeństwa Zachodu starzeją się i wyludniają, ich systemy społeczne oparte są na kosztownym państwie opiekuńczym i emeryturach, podczas gdy miejsca pracy w przemyśle znikają lub migrują za granicę. W którymś momencie mogą już nie być w stanie finansować swoich systemów emerytalnych i utrzymać dotychczasowego poziomu życia bez poważnych konfliktów społecznych.

Równocześnie coraz ostrzejsze stają się bariery środowiskowe w Azji i na całym świecie. W tym miejscu pojawia się nowy wymiar: długookresowe cykle układu Ziemia–Księżyc. Według badań klimatycznych autora, zmiany deklinacji Księżyca – wahanie się jego drogi między około ±25° a ±18° szerokości geograficznej w cyklu 18,6‑letnim – silnie wpływają na położenie ośrodków barycznych w troposferze. Gdy bezwzględna wartość deklinacji jest duża (około ±25°), strefy niżów i wyżów, a więc i pasy opadów, przesuwają się dalej ku biegunom, poszerzając zasięg zmienności klimatycznej. Gdy deklinacja zawęża się do około ±18°, zawężają się także strefy opadów, koncentrując większe sumy deszczu na szerokościach umiarkowanych i zmniejszając je na niskich szerokościach geograficznych.

W najbliższych latach zmierzamy do fazy minimalnej bezwzględnej deklinacji Księżyca. W praktyce oznacza to:
– częstsze i intensywniejsze opady w wielu obszarach strefy umiarkowanej (w tym na kluczowych terenach rolnych Europy i obu Ameryk),
– spadek opadów i częstsze susze w części strefy tropikalnej i subtropikalnej.

W takiej konfiguracji światowa produkcja żywności stoi wobec podwójnego uderzenia:
– w jednych strefach plony będą ograniczane przez powodzie, podtopienia i niemożność użycia ciężkich maszyn rolniczych na rozmokłych polach;
– w innych – przez długotrwałe susze i fale upałów.

Jeśli ten cykl związany z deklinacją Księżyca zbiegnie się z innymi formami niestabilności klimatycznej, skutkiem może być globalny kryzys żywnościowy. Najmocniej uderzy on w regiony przeludnione i biedniejsze, szczególnie tam, gdzie liczne grupy pracowników rolnych już dziś żyją na granicy egzystencji. Napięcia społeczne, fale migracji, wojny regionalne i autorytarne reakcje byłyby niemal nieuniknione, jeśli świat wejdzie w tę fazę nieprzygotowany.

W tym kontekście moralizatorska postawa zachodnich polityków, którzy głośno potępiają Azję za łamanie praw człowieka, nie podejmując ani przyczyn strukturalnych, ani nadciągających ograniczeń klimatycznych, jest formą hipokryzji lub przynajmniej ignorancji. Zachód krytykuje objaw, nie proponując lekarstwa, które zarazem chroniłoby jego własną przyszłość.

4. Radykalna propozycja: demograficzne zrównoważenie, nowy ład agrarny i „księżycowa” polityka żywnościowa

Jeśli rdzeń problemu leży w nierównowadze demograficznej – wyludnione, bogate w ziemię rolnictwo Zachodu kontra regiony z licznymi, niedostatecznie zatrudnionymi pracownikami wiejskimi w Azji – i jeśli sytuację tę dodatkowo komplikuje przewidywalny cykl klimatyczny wpływający na położenie stref opadów, to rozwiązanie również musi mieć wymiar demograficzny, agrarny i klimatyczny.

Jednym z odważnych i kontrowersyjnych pomysłów jest stopniowe, zorganizowane przesiedlanie nadwyżek pracowników rolnych z krajów azjatyckich do wielkich gospodarstw rolnych Europy i obu Ameryk, które dziś kontrolują większość światowych ziem uprawnych. Celem nie byłoby „eksportowanie ludzi”, lecz powiązanie pracy ludzkiej z ziemią i wodą tam, gdzie w nadchodzących cyklach księżycowych warunki dla stabilnej produkcji żywności będą relatywnie lepsze.

Oznaczałoby to nie tylko migrację, lecz także przekształcenie zachodnich struktur rolnych. Współczesne agro‑biznesy przypominają techniczną wersję dawnych majątków feudalnych: rozległe ziemie zarządzane przez niewielką grupę właścicieli i ekspertów, opierające się bardziej na maszynach niż na ludziach. Kontrolowany, legalny napływ pracowników wiejskich z Azji mógłby stopniowo odbudować w cywilizacji zachodniej bardziej pracochłonne rolnictwo, rozproszone między większą liczbę rodzin i wspólnot, z nowymi formami dzierżawy i współodpowiedzialności. Jednocześnie rolnictwo Zachodu musiałoby dostosować się do cyklu opadów sterowanych deklinacją Księżyca: więcej małej retencji, zmianę struktury upraw pod kątem bardziej wilgotnych warunków oraz silniejszą ochronę gleby przed erozją.

Można by nazwać to nowym feudalizmem tylko pod warunkiem zmiany znaczenia tego słowa: nie jako absolutnej dominacji panów nad chłopami, lecz jako systemu długoterminowego zarządu ziemią, współdzielonych obowiązków i wzajemnych zobowiązań między właścicielami, pracownikami a państwem. Migranci otrzymywaliby bezpieczny pobyt, dostęp do podstawowych usług i czytelną ścieżkę do obywatelstwa; w zamian współuczestniczyliby w wyżywieniu starzejących się społeczeństw Zachodu i stabilizacji światowej produkcji żywności w czasie przesuwających się pasów opadów. Odpowiednio zaprojektowany, taki system mógłby wzmocnić, a nie osłabić prawa człowieka: dając milionom ludzi z Azji szansę na godne życie i zapobiegając zarazem społecznemu załamaniu na Zachodzie.

Bez śmiałych, demograficzno‑rolnych i świadomych klimatycznie rozwiązań grozi nam scenariusz, w którym społeczeństwa Zachodu kurczowo trzymają się swoich praw i przywilejów w malejących „twierdzach”, podczas gdy społeczeństwa azjatyckie eksplodują pod łącznym naporem biedy, klimatu i niespełnionych aspiracji. W takim świecie prawa człowieka będą łamane wszędzie – nie tylko w państwach autorytarnych, ale także w demokracjach pod oblężeniem.

5. Humanistyczny realizm zamiast moralistycznego komfortu

Teza centralna jest prosta: prawa człowieka nie są wyłącznie sprawą wewnętrzną poszczególnych państw; są funkcją globalnej struktury ludnościowej, podziału ziemi i wody, cykli klimatycznych oraz przepływów gospodarczych. Wolności zachodnie narodziły się w określonych okolicznościach historycznych i demograficznych, których Azja w pełni nie podzielała. Żądanie od rządów azjatyckich natychmiastowego przyjęcia pełnego modelu zachodniego, bez oferowania pomocy strukturalnej i klimatycznej, jest niesprawiedliwe i nieskuteczne.

Potrzebne jest inne podejście – łączące realizm z humanizmem. Elity zachodnie powinny uznać prawo narodów Azji do godnego życia nie tylko w deklaracjach, lecz w konkretnych politykach: kontrolowanych programach migracji pracowników rolnych, bardziej sprawiedliwych zasadach handlu, wspólnych inwestycjach w zrównoważone rolnictwo i rozwój wsi, wczesnej adaptacji do przewidywanych przesunięć stref opadów oraz w gotowości do korekty własnych modeli gospodarczych i społecznych.

Elity azjatyckie z kolei muszą zrozumieć, że trwałe podporządkowanie jednostki zbiorowości, usprawiedliwiane presją demograficzną, nie jest możliwe w nieskończoność – zwłaszcza gdy zmiany klimatu i cykle księżycowe zagrażają bezpieczeństwu żywnościowemu. Prędzej czy później sfrustrowane młode pokolenia zażądają większej wolności i godności. Jeśli nie zostaną otwarte pokojowe kanały – w tym legalna emigracja, udział w międzynarodowych programach bezpieczeństwa żywnościowego i stopniowa rozbudowa praw jednostki – eksplozja może mieć charakter gwałtowny.

Stoimy na rozdrożu. Albo zaakceptujemy świat demograficznych i klimatycznych murów, w którym prawa człowieka są regionalnym przywilejem bronionym siłą, albo podejmiemy próbę kontrolowanego zrównoważenia liczby ludności, pracy i produkcji żywności między kontynentami, z uwzględnieniem realnych rytmów układu Ziemia–Księżyc. Tylko humanistyczna postawa elit zachodnich wobec społeczeństw azjatyckich i zgoda na masową, uporządkowaną migrację pracowników wiejskich, połączona z racjonalną, „księżycowo świadomą” polityką żywnościową, mogą przełamać obecny impas w relacjach Wschód–Zachód. Tylko poszanowanie prawa ludzi w Azji do godnego życia – z chlebem, ziemią i godnością – poprawi w przewidywalnej przyszłości sytuację zarówno społeczeństw zachodnich, jak i wschodnich.

W nadziei na zmianę postaw elit Zachodu i Wschodu – od hipokryzji ku współodpowiedzialności i świadomości planetarnych cykli rządzących naszym klimatem – składam życzenia pokoju i mądrości na nadchodzące lata.

Koncepcja i pierwotna myśl: Bogdan Jacek Góralski. Rozwinięcie, tłumaczenie i redakcja językowa z pomocą narzędzi SI.